Perezida Museveni yasobanuye amagambo ye, ashinja itangazamakuru rya Kenya kugoreka imvugo

Perezida wa Uganda, Yoweri Museveni, yasobanuye amagambo ye yateje impaka  ku buryo Kenya na Uganda bitumizamo ibikomoka kuri peteroli, avuga ko ibice bimwe by’itangazamakuru rya Kenya byagoretse ibyo yavuze ku ikoreshwa ry’abahuza mu itumizwa ry’ibikomoka kuri peteroli.

Museveni yavuze ko amagambo ye ya mbere yari yerekeye uburyo Uganda yakoreshaga mu gihe cyashize mu gutumiza ibikomoka kuri peteroli, kandi ko atari ugushinja Guverinoma ya Kenya iriho ubu.

Nkuko tubikesha ikinyamakuru kitwa all Africans cyo muri kenya,  Mu itangazo ryatanzwe mu rwego rwo gutekereza ku rugendo rwe rw’imyaka 82 amaze ku isi, Museveni yavuze ko yari arimo avuga ku buryo Uganda yatumizaga ibikomoka kuri peteroli ibinyujije ku bahuza bo muri Kenya.

Yavuze ko iki kibazo yakimenyeshejwe ahagana mu mwaka wa 2019 na nyakwigendera Cyrus Jirongo, wari umunyapolitiki wo muri Kenya akaba n’uwahoze ari Senateri.

Museveni yavuze ko Jirongo yamumenyesheje ko Uganda yaguraga ibikomoka kuri peteroli ibinyujije ku bahuza bo muri Kenya, bituma asaba Minisitiri w’Ingufu icyo gihe, Irene Muloni, gukemura icyo kibazo.

Museveni yagize ati: “Bamwe mu bantu bo mu itangazamakuru rya Kenya baherutse gushyiramo urusenda rutukura mu byo navuze.” Yavuze ko amagambo ye yasobanuwe mu buryo buyobya.

Museveni yavuze ko Uganda yaje guhindura uburyo yakoreshaga mu gutumiza ibikomoka kuri peteroli mu mwaka wa 2023, nyuma yo kugirana amasezerano na Vitol, sosiyete mpuzamahanga icuruza ingufu, ifite inganda zitunganya peteroli ndetse n’ubushobozi bwo gutanga ibikomoka kuri peteroli ku bwinshi.

Yavuze ko ubwo buryo bushya bwatumye igiciro cy’inyongera Uganda yishyuraga ku bicuruzwa bya peteroli kigabanuka ku buryo bugaragara.

Museveni yavuze ko, hashingiwe ku masezerano yashyizweho umukono ku wa 18 Kanama 2023, amafaranga y’inyongera Uganda yishyuraga kuri toni imwe ya mazutu yagabanutse ava ku madolari ya Amerika 118 agera kuri 83.

Ku bijyanye na lisansi, ayo mafaranga yagabanutse ava ku madolari 97.50 agera kuri 61.50 kuri toni imwe, mu gihe ku mavuta y’indege yagabanutse ava ku madolari 114.25 agera kuri 79.25 kuri toni imwe.

Museveni yavuze ko izi mpinduka zari mu rwego rw’ingamba za Uganda zo kuvugurura uburyo igihugu cyatumizagamo ibikomoka kuri peteroli no kugabanya ikiguzi cyo gutumiza lisansi n’ibindi bicuruzwa bya peteroli.

Perezida wa Uganda yashimiye by’umwihariko Perezida William Ruto wa Kenya kuba yarashyigikiye ubwo buryo bushya, nubwo hari bamwe mu bantu bo muri Kenya baburwanyaga.

Museveni yavuze ko uruhare rwa Ruto rwafashije Uganda kubona uburenganzira bwo gukoresha ibikorwa remezo bya peteroli bya Kenya, bituma Uganda ishobora gutwara ibikomoka kuri peteroli yatumiye ibinyujije mu muyoboro wa peteroli wa Kenya.

Museveni yagize ati: “Ndashaka gushimira Nyakubahwa Ruto kuko yashoboye gutsinda bamwe mu bantu bo muri Kenya bari bagerageza kubirwanya.”

Yongeyeho ko nyuma Uganda yemerewe kohereza ibikomoka kuri peteroli muri uwo muyoboro wa Kenya, aho Uganda ifitemo imigabane ingana na 20.15%.

Ubu buryo bwatumye Uganda ikomeza gukoresha ibikorwa remezo bya Kenya mu gihe iri guhindura uburyo ikoresha mu gushaka no gutumiza ibikomoka kuri peteroli.

Museveni yavuze ko uburyo Uganda yakoreshaga mbere bwo gutumiza ibikomoka kuri peteroli bwari bushingiye ku kubigura ibinyujije ku bahuza bo muri Kenya.

Yavuze ko yamenye ubwo buryo nyuma y’uko Jirongo abimugejejeho ahagana mu mwaka wa 2019.